Alison Lapper

 
alisonlapper Trafalgar Square is met zekerheid een van de meest prestigieuze pleinen van Londen. Drie sokkels op het plein prijken er met een standbeeld. Een vierde sokkel staat al meer dan 150 jaar leeg. Ooit was er een beeld van koning Willem IV gepland, maar het geld raakte voortijdig op. Nu is er dan alsnog een prijsvraag uitgeschreven en een kunstjury heeft een keus gemaakt uit ontwerpen voor de lege sokkel. Beeldhouwer Marc Quinn is in de prijzen gevallen met zijn inzending 'Alison Lapper Pregnant'. Het beeld is een vier meter zeventig hoog naaktportret, uitgehakt in massief wit marmer. Het stelt de kunstenares Alison Lapper voor die op het moment van poseren hoogzwanger was van haar zoontje Parys. Behalve zwanger is Lapper ook gehandicapt. Haar handicap is duidelijk zichtbaar; Lapper werd geboren zonder armen en met korte benen.

Vormt het beeld niet een te groot contrast met de andere beelden op het plein? Het is in ieder geval heel wat anders dan de traditionele helden en royalty die er opgesteld staat. Het meest bekende beeld is wel dat van Lord Nelson. Het beeld van deze oorlogsheld die destijds hielp om de Fransen buiten de deur te houden toornt 52 meter de hoogte in en staat direct tegenover de lege sokkel. Ironisch genoeg verloor Lord Nelson ook ooit een arm in de strijd, maar dat is niet het eerste waar mensen aan denken bij zijn naam.

Quinn ' vooral bekend vanwege zijn controversiële werk zoals een zelfportret uitgevoerd in zijn eigen bevroren bloed - vindt dat Trafalgar Square toe is aan wat meer vrouwelijkheid, er staan nu alleen maar beelden van mannen. Het beeld van Nelson is volgens hem een fallisch symbool bij uitstek. 'Wat is er dan beter om daar een zwangere vrouw tegenover te zetten? Helden zoals Nelson veroverden de buitenwereld. Tegenwoordig kan een held ook iemand zijn die persoonlijke omstandigheden en vooroordelen van de omgeving overwint. Ik geloof dat het beeld van Alison dat kan symboliseren'.
Lapper vindt zelf dat de boodschap dat gehandicapt niet synoniem is aan lelijk, onaantrekkelijk of aseksueel ook nog wel eens onder de aandacht gebracht mag worden. Een vergelijking met één van de bekendste schoonheden uit de oudheid, de Venus van Milo, dringt zich op. Dit beeld bezit ook geen armen en kan zonder twijfel tot de Kunst met een grote K gerekend worden. Lapper heeft die vergelijking ook wel eens gemaakt. Ze merkt het curieuze gegeven op dat de Venus van Milo meestal niet als 'gehandicapt' wordt gezien, terwijl zij die zonder armen geboren is wel zo wordt gezien. Tien jaar geleden maakte ze furore met een foto waarin ze zichzelf als een moderne Venus van Milo portretteerde. Alison ziet het beeld waar zij model voor stond als een ode aan vrouwelijkheid, handicaps en moederschap. 'Het is zo zeldzaam dat we handicaps in het openbaar zien, laat staan naakt, zwanger en trots. Ik voel me prima in mijn lijf, maar ik had niet gedacht dat ik nog eens op Trafalgar Square zou prijken. Het is geweldig dat zo'’n sterke boodschap van vrouwelijkheid op een plaats komt die van oudsher met oorlog en nationaal erfgoed geassocieerd wordt. Het is wel te betreuren dat gehandicapte kunstenaars niet altijd serieus genomen worden. Ik had zelf al jaren eerder het idee voor een standbeeld maar omdat ik geen Marc Quinn heet krijg ik geen geld voor een blok marmer. Niets ten nadele van Marc Quinn overigens, maar nu moet het dus via de achterdeur van een bekende, niet gehandicapte, kunstenaar.'

Illustratief voor de manier waarop mensen tegen handicaps aankijken vindt Alison ook de vraag die mensen haar keer op keer stelden toen ze zwanger was. Niet het gebruikelijke 'Wordt het een jongen-of-een-meisje' viel haar ten deel. Men informeerde vooral of het kind ook gehandicapt zou zijn.
Of Quinn en Lapper er in slagen om de boodschap van trots ook op het publiek over te brengen is nog de vraag. Zelf zien ze het niet als hun probleem of 'Joe Public' de boodschap begrijpt. Wanneer aanzet geven tot discussie ook als doel van kunst gezien mag worden, dan is het beeld wat dat betreft in ieder geval ruimschoots geslaagd. Na het bekend worden van het oordeel van de jury is er een flinke controverse losgebroken. Zowel onder kunstcritici, Londenaren als onder mensen met een handicap.

Zo schrijft ene Alice Thompson in the Daily Telegraph dat ze het fout vindt om een vrouw alleen vanwege haar voortplantingsvermogen te prijzen. 'Vrouwen zijn geen broedmachines die kweken om de natie van nageslacht te voorzien. Ook Lapper puur vanwege haar handicap afbeelden doet haar tekort. Letterlijk naakt op een sokkel te kijk gezet worden omdat je een handicap hebt, dat is net zoiets onwaardigs als een circus vol misvormde mensen. Dat Lapper zelf ook kunstenaar is wordt bovendien helemaal niet duidelijk wanneer je het beeld ziet.' Voor Thompson blijft op die manier alleen het slachtoffer over, de vrouw die zonder armen geboren werd, en dat vindt ze kwetsend. Andrew Medworth valt Thompson bij op zijn site. Als hij de beelden van Nelson en Lapper vergelijkt ziet hij het beeld van Lapper als een verering van leed en nood in plaats van prestaties zoals bij Nelson.

Wat echter voor de één grenst aan uitbuiting is voor de ander empowerment. De scheidslijn blijkt dun. Bert Massie, voorzitter van de Disability Rights Commission complimenteert Quinn juist omdat die zich gerealiseerd heeft dat de lichamen van mensen met een handicap kracht en schoonheid bezitten. Zeker in dit tijdperk waarin jeugd en perfectie geïdealiseerd worden is dat iets wat vaak vergeten wordt. Hij zegt uitermate trots te zijn dat op één van de populairste toeristische trekpleisters van Londen straks een krachtig beeld van een gehandicapte vrouw zal staan.
Maar ook onder mensen met een handicap wordt er heel verschillend over geoordeeld. Op het forum van YoureAble.com (een Brits forum over handicaps net zoals Leefwijzer) is het een hot topic. Sommige forumbezoekers herkennen in Alison een heldin die ook nog eens overduidelijk aantoont dat mensen met een handicap net zo goed seksuele wezens zijn. Anderen, waaronder ook veel mensen die het beeld mooi vinden - zijn de mening toegedaan dat Trafalgar Square niet de juiste plek is voor het beeld is. Men is bang dat de boodschap niet begrepen zal worden door het grote publiek. Dat mag zo zijn, roepen anderen weer, maar is het juist niet een geweldig statement om een gehandicapte vrouw midden in de samenleving te plaatsen en daarmee aan te tonen dat dat nog steeds niet volkomen normaal is? Op Trafalgar Square gaat het over geschiedenis en traditie niet over moderne kunst, beweren anderen weer, dit beeld is te modern en zou beter in een museum voor moderne kunst tot zijn recht komen.

In het tumult speelt ook nog mee dat de mening van de Britten is genegeerd. Zo’n 10.000 mensen hadden via een website en middels kaartjes hun input gegeven toen daar om gevraagd werd. Een beeld van de Koningin Moeder of een ander historisch figuur was favoriet. De 6 ontwerpen waar de jury uiteindelijk tussen koos waren allemaal modern, op die manier werd de inspraak van het publiek tot een farce. Zo was er naast 'Alison Lapper Pregnant' bijvoorbeeld ook een beeld van twee houten Tomahawk kruisraketten en een Ford Fiesta besmeurt met nep duivenpoep. Dit laatste was een knipoog naar de burgemeester van Londen die onlangs het voeren van de 'gevleugelde ratten' op Trafalgar Square aan banden legde. De vraag is of het publiek zulke beelden wel had weten te waarderen als het eigenlijk liever Queen Mom vereeuwigd had gezien.

De jury sprak in haar rapport over het feit dat dit beeld een tegenwicht biedt aan de nadruk die op schoonheid gelegd wordt in onze maatschappij. Dat roept ook de vraag op of de jury zélf wel de schoonheid van deze gehandicapte vrouw gezien heeft of toch vooral het afwijkende in haar verschijning. 'Alison Lapper Pregnant' wordt geplaatst in het voorjaar van 2005 en zal zo'n 15 maanden te zien zijn, dan mag het beeld dat tweede werd op de sokkel en daarna wordt er wederom uit nieuwe inzendingen gekozen.

Hier Trafalgar Square met de lege sokkel: http://www.fourthplinth.co.uk/. Op 15 september 2005 werd het beeld van Alison Lapper onthuld.
De homepage van Alison Lapper: www.britart.com/artists/artist1071_all.aspx.
De homepage van Marc Quinn: www.marcquinn.com.

(Bron: www.leefwijzer.nl.)